Çalışan annelerin sosyal hakları ve erken emeklilik şartları

Emekli Memur-Sen Mardin İl Temsilcisi Abdulsamet Yılmaz, İLKHA mikrofonuna yaptığı açıklamada, çalışan annelerin sosyal hakları, emeklilik şartları, doğum borçlanması ve erken emeklilik imkanları hakkında bilgi verdi.

Annelerin emeklilik koşullarının sigorta başlangıç tarihi, sigorta statüsü ve prim gününe göre değiştiğini belirten Yılmaz, doğum borçlanması ve ağır engelli çocuğu bulunan annelere yönelik özel düzenlemelere dikkat çekti.

"Tek bir yaş veya prim şartı bütün anneler için geçerli değildir"

Annelerin hangi şartlarda emekli olabileceğine ilişkin değerlendirmelerde bulunan Yılmaz, "Emeklilik koşulları, ilk sigorta başlangıç tarihine, sigorta statüsüne ve prim gününe göre değişir. Tek bir yaş veya prim şartı bütün anneler için geçerli değildir. SSK (4A): İlk sigorta tarihi, prim günü ve yaş şartları dikkate alınır. Bağ-Kur (4B): Sigorta başlangıcı, prim günü ve yaş şartları önemlidir. Memur (4C): Göreve başlama tarihi ve tabi olunan emeklilik mevzuatı belirleyicidir." ifadelerini kullandı.

Yılmaz, 1 Mayıs 2008 sonrasında ilk kez 4A kapsamında sigortalı olanlarda normal emeklilik için genel olarak 7 bin 200 prim günü şartının uygulandığını belirterek, yaş şartının primin tamamlandığı tarihe ve yürürlükteki kurallara göre değişebildiğini, daha önce sigortalı olanlar ve EYT kapsamına girebilecek kişiler için farklı hükümlerin söz konusu olabileceğini kaydetti.

"En fazla 3 doğum için toplam 6 yıla kadar borçlanma yapılabilir"

Çalışan annelerin doğum borçlanması hakkına ilişkin Yılmaz, şu ifadeleri kullandı: "Genel olarak şu şartlar aranır: Doğumdan önce sigortalılık şartının yerine getirilmiş olması. Borçlanılacak doğum sonrası dönemde ilgili süreler için prim ödenmemiş olması. Borçlanılacak sürede çocuğun yaşaması; vefat halinde vefat tarihine kadar olan sürenin değerlendirilmesi. En fazla 3 doğum için, her doğumda en çok 2 yıl olmak üzere toplam 6 yıla (2 bin 160 güne) kadar borçlanma yapılabilir. Uygun koşullarda SSK, Bağ-Kur ve memur statüsündeki kadın sigortalılar bakımından da değerlendirme yapılabilir. Ayrıca doğum borçlanması çoğunlukla prim gününü artırır. Her durumda emeklilik yaşını düşürmez. Emeklilik tarihine etkisi kişinin sigorta geçmişine bağlıdır. Başvuru e-Devlet veya ilgili SGK birimi üzerinden yapılabilir."

"Eklenen süre emeklilik yaşından da indirilir"

Ağır engelli çocuğu bulunan annelerin erken emeklilik hakkına da değinen Yılmaz, özel düzenlemenin belirli şartlara bağlı olduğunu belirterek, "Başkasının sürekli bakımına muhtaç derecede ağır engelli çocuğu bulunan kadın sigortalılar için özel bir düzenleme vardır. 1 Ekim 2008 sonrasında geçen ve mevzuata göre bu kapsamda değerlendirilen prim ödeme günlerinin dörtte biri, toplam prim gününe eklenir; eklenen süre emeklilik yaşından da indirilir. Örnek: Bu kapsamda değerlendirilen 4 bin günlük süre için bin gün ilave hesaplanabilir. Çocuğun bakım ihtiyacının ve diğer şartların ilgili mevzuata göre belgelenmesi gerekir. Her engelli çocuğu bulunan anne otomatik olarak bu haktan yararlanamaz." dedi.

Erken emeklilikte başka hangi durumlar etkili oluyor?

Erken emeklilikte etkili olabilecek diğer durumlara da dikkat çeken Yılmaz, "Erken emeklilikte etkili olabilecek diğer durumlar şu şekilde: EYT: İlk sigorta başlangıcı ve diğer şartlar uygunsa yaş şartı aranmadan emeklilik mümkün olabilir. Malulen emeklilik: Genel olarak SGK tarafından en az yüzde 60 çalışma gücü kaybının kabul edilmesi ve en az bin 800 gün prim gibi şartlar aranır. Sigortalılık süresi ve istisnalar ayrıca değerlendirilir. Engellilik nedeniyle emeklilik: Kişinin kendi engellilik veya çalışma gücü kaybı durumuna göre farklı koşullar uygulanabilir. Yıpranma payı: Kanunda sayılan bazı işlerde çalışanlara ilave hizmet süresi ve yaş indirimi sağlanabilir.

Borçlanmalar: Doğum, askerlik (ilgili kişi için) ve kanunda sayılan bazı sürelerin borçlanılması prim gününü, bazı durumlarda da emeklilik tarihini etkileyebilir. Kısmi emeklilik: Sigorta başlangıcı ve statüye göre daha düşük prim günüyle; ancak farklı yaş veya sigortalılık süresi koşullarıyla emeklilik mümkün olabilir. Malulen emeklilik ile engellilik nedeniyle yaşlılık emekliliği farklı uygulamalardır. Her seçeneğin koşulları kişinin dosyası üzerinden değerlendirilmelidir." ifadelerini kaydetti.

"Emeklilik şartları kişinin dosyası üzerinden değerlendirilmelidir"

Yılmaz, kişiye özel emeklilik değerlendirmesi yapılabilmesi için gerekli bilgileri de sıralayarak, "Kişiye özel emeklilik değerlendirmesi için gereken bilgiler; doğum yılı, sigorta statüsü, (SSK/4A, Bağ-Kur/4B veya memur/4C) ilk sigorta başlangıç tarihi, toplam prim günü. Bununla birlikte çocuk sayısı ve doğum tarihleri, doğum sonrası çalışılmayan süreler, varsa ağır engelli çocuğun bakım durumuna veya kişinin kendi engellilik durumuna ilişkin resmi belgeler gerekmektedir." diye belirtti.

Yılmaz'ın açıklamalarında, çalışan annelerin analık izni, emzirme ödeneği, ücretsiz izin, yarı zamanlı çalışma, süt izni ve iş yerinde ayrımcılığa karşı korunma gibi sosyal haklarının yanı sıra, doğum borçlanması ve erken emeklilik imkanlarının kişisel sigorta geçmişine göre değerlendirilmesi gerektiği vurgulandı.