Avrupa'da can alan sıcakların nedeni belli oldu. "Soğuk leke" her şeyi değiştirdi

Avrupa'yı etkisi altına alan sıcak hava dalgasının beklenmedik bir ortağı olabilir. Bilim insanları, İzlanda ve Grönland'ın güneyinde yer alan ve kıtadaki hava durumunu etkileyebilen soğuk okyanus suyu kütlesini incelemeye aldı.

Sıklıkla "soğuk leke" (cold blob) olarak adlandırılan Kuzey Atlantik'teki bu su kütlesi, küresel ısınma eğiliminin aksine hareket ediyor.

Gezegenin sıcaklıkları insan kaynaklı iklim değişikliği nedeniyle yükselirken, bu bölgedeki sular soğumaya devam ediyor.

Yakın zamanda yapılan bir araştırma, bu durumun gezegenin iklimini düzenlemeye yardımcı olan önemli bir Atlantik Okyanusu akıntı sisteminin zayıfladığına dair endişeleri güçlendirdiğini ortaya koydu.

Bilim insanları, Atlantik Meridyenel Devrilme Dolaşımı (AMOC) olarak bilinen bu okyanus akıntıları sisteminin durmasının, gelecekte Kuzey Avrupa'da daha sert kışlara yol açabileceğini ifade ediyor.

Ancak araştırmacılar, soğuk lekenin Avrupa'daki sıcak hava dalgalarıyla olan bağlantısını da inceledi.

Çalışmalar, aşırı sıcak dönemlerin İngiltere'nin batısındaki bu suların alışılmadık derecede soğuk olduğu dönemlerle eş zamanlı gerçekleştiğini gösteriyor.

İrlanda'daki Maynooth Üniversitesinden okyanus bilimci Gerard McCarthy, konuya ilişkin AFP'ye yaptığı değerlendirmede, "Soğuk bir Atlantik okyanusu, mutlaka daha soğuk bir Avrupa anlamına gelmez" ifadelerini kullandı.

McCarthy, okyanustaki bu soğukluğun küresel ısınma karşısında bir kurtuluş kartı olmadığını, aksine bazı aşırı sıcakların Atlantik'teki bu soğuk leke nedeniyle daha da kötüleşebileceğini belirtti.

Sera gazı emisyonları, sıcak hava dalgalarını daha sık ve yoğun hale getiren iklim değişikliğinin temel itici gücü konumunda.

Ancak atmosferik sirkülasyondaki değişiklikler ve eriyen buzlar dahil olmak üzere çeşitli faktörler, Avrupa'yı gezegenin en hızlı ısınan kıtası haline getiriyor.

Araştırmalar, soğuk lekenin kıta boyunca batıdan doğuya esen jet akıntısının (jet stream) yolunu ve hızını değiştirerek atmosferik sirkülasyonu etkilediğini öne sürüyor.

Araştırmacılara göre, soğuk ve sıcak suların karşılaştığı yerlerdeki keskin kontrast üzerindeki havayı değiştiriyor, bu da jet akıntısını daha dalgalı ve yavaş hale getiriyor.

Bu değişiklikler, Avrupa üzerinde asılı kalan ve bu hafta kıtayı kavuran "sıcaklık kubbesi" gibi yüksek basınç sistemlerinin oluşması için uygun koşulları yaratabiliyor.

Okyanus ve iklim fizikçisi Marilena Oltmanns, mevcut verilere işaret ederek Kuzey Atlantik'in subpolar bölgesinde güçlü bir soğuk anomalisi bulunduğunu, bu cephenin rüzgarlar ve jet akıntısı için "bir rehber gibi" hareket ettiğini belirtti.

Almanya'daki Bremen Üniversitesinde profesör olan Oltmanns, "Jet akıntısı kuzeye doğru bükülüyor ve Avrupa'yı geçmek yerine çevresinden kuzeye doğru akıyor. Sonuç olarak, Avrupa üzerinde bir sıcaklık kubbesi ortaya çıkıyor" dedi.

Oltmanns liderliğinde 2024 yılında yapılan bir çalışma, Grönland buzlarının erimesinin okyanusa tatlı su akıttığını ve Kuzey Atlantik'te daha soğuk yüzey suları oluşturduğunu göstermişti.

Oltmanns, "Eriyen buz suları ve Kuzey Atlantik'teki soğuk leke ile başlayan, ardından okyanus ve atmosfer sirkülasyonlarındaki değişikliklere yol açan olaylar zinciri, Avrupa'nın yaz aylarında dünyanın diğer bölgelerine göre daha hızlı ısınmasına neden oluyor" açıklamasında bulundu.

2016 yılında yapılan bir başka çalışma ise Atlantik'teki soğuk anomalilerin, 1980'lerden bu yana Avrupa'yı vuran büyük sıcak hava dalgalarının "yaygın bir öncüsü" olduğunu öne sürmüştü.

2023 yılında yayımlanan bir diğer makalede ise anomalinin Avrupa'daki sıcak hava dalgaları üzerindeki etkisini görmek için soğuk lekenin dahil edildiği ve edilmediği bilgisayar simülasyonları çalıştırıldı.

Almanya'daki GEOMAR Helmholtz Okyanus Araştırmaları Merkezi Kiel'de araştırmacı olan, çalışmanın başyazarı Sabine Bischof, "Bu soğuk anomali ile birlikte Avrupa'da daha uzun ve daha yoğun sıcak hava dalgaları yaşıyoruz" dedi.

2019 yılında yapılan bir araştırmaya göre, dünya genelinde deniz yüzeyi sıcaklıkları 1900 yılından bu yana ortalama 1 derece artarken, soğuk leke bölgesi 0,9 dereceye kadar soğudu.

Geçen ay yayımlanan bir araştırma ise deniz yüzeyinden ısı kaybının mı yoksa zayıflayan AMOC'un mu soğuk lekenin arkasında olduğu yönündeki bilimsel tartışmayı çözmeyi amaçladı.

Potsdam İklim Etkisi Araştırma Enstitüsü Yer Sistemi Analizi Bölüm Başkanı Stefan Rahmstorf, "Kuzey Atlantik'teki bu ünlü 'soğuk lekenin', okyanus yüzeyinden daha fazla ısı kaybedilmesinden değil, okyanus akıntılarının bu bölgeye daha az ısı taşımasından kaynaklandığını bulduk" bilgisini paylaştı.

AMOC, sıcak tropikal suları Kuzey Yarımküre'ye taşıyor, burada sular soğuyor, yoğunlaşıyor ve derinliklerden güneye dönmeden önce dibe çöküyor.

Bilim insanları genel olarak AMOC'un ısınmayla birlikte zayıfladığı konusunda hemfikir olsa da bunun ne kadar hızlı yavaşlayabileceği ve bu yüzyılda bir çöküşün olası olup olmadığı konusundaki tartışmalar devam ediyor.

Daha önce AMOC'un tamamen durması riskine şüpheyle yaklaşan Rahmstorf, artık bunun gerçekleşme olasılığını yüzde 50'nin üzerinde gördüğünü ifade etti.

Akıntı sisteminin durmasının, Avrupa'da daha sert kışlar, Güney Asya ile Afrika'nın bazı bölgelerinde kuraklık ve Kuzey Atlantik çevresinde daha yüksek deniz seviyeleri gibi ciddi sonuçları olabileceği belirtiliyor.

Rahmstorf, "Çok endişeliyim. Bir AMOC çöküşünün sonuçları dünyanın birçok bölgesinde devasa boyutlarda olur" değerlendirmesinde bulundu.